ปวดหัวบ่อย อาจไม่ใช่เรื่องของหัว แต่เป็นเรื่องของ "ตา"

ปวดหัวทั้งที ไม่ได้แปลว่าปวดหัวเหมือนกันทุกคน

หลายคนปวดหัวบ่อย กินยาแก้ปวดบ้าง นอนหลับบ้าง แต่ก็ยังกลับมาปวดอีก อาจเป็นเพราะ ต้นเหตุอยู่ที่ตา ไม่ใช่ที่หัว

งานวิจัยจาก International Headache Society (IHS) พบว่า อาการปวดหัวจากสายตาหรือที่เรียกว่า HAREHARE ย่อมาจาก Headache Associated with Refractive Errors คือปวดหัวที่เกิดจากค่าสายตาที่ยังไม่ได้รับการแก้ไข มักเป็นอาการปวดบริเวณหน้าผากและรอบดวงตา มักแย่ลงช่วงบ่าย-เย็น และเป็นมากขึ้นเมื่อใช้สายตานาน

ในบทความนี้ เราจะแยกให้เห็นชัดๆ ว่า ปวดหัวแต่ละแบบบอกว่าสายตาคุณมีปัญหาอะไร เพื่อให้คุณเข้าใจตัวเองก่อนมาตรวจ

ปัญหาสายตา 4 ประเภทที่ทำให้ปวดหัว

ก่อนจะไปดูอาการปวดหัว มาทำความเข้าใจปัญหาสายตาแต่ละแบบกันก่อน เพราะแต่ละชนิดทำให้ ตาทำงานหนักคนละแบบ นำไปสู่การปวดหัวที่ต่างกัน

งานวิจัยของ Parmar และคณะ ที่ตีพิมพ์ใน International Journal of Community Medicine and Public Health (2023) ซึ่งเก็บข้อมูลผู้ป่วย 4,800 ราย พบว่า 42% มีสายตาสั้น 28% สายตายาว และ 17% สายตาเอียง มีเพียง 13% เท่านั้นที่สายตาปกติ ทั้งสามกลุ่มต่างพบความสัมพันธ์กับอาการปวดหัวอย่างชัดเจน

ทำไมสายตาถึงทำให้ปวดหัวได้?

ตาและสมองทำงานเชื่อมกันตลอดเวลา เส้นประสาทที่รับข้อมูลจากตา (เส้นประสาทคู่ที่ 5 หรือ Trigeminal nerve) ก็เป็นเส้นเดียวกับที่รับความรู้สึกบริเวณหน้าผาก ขมับ และหน้า ดังนั้นเมื่อตา "ทำงานหนัก" มากเกินไป สัญญาณความเครียดจึงส่งไปตามเส้นประสาทนี้ทำให้รู้สึกปวดบริเวณหัวได้

งานวิจัยที่ตีพิมพ์ใน Revue Neurologique (2021) ศึกษาผู้ป่วย 90 คน พบว่าอาการปวดหัวจากสายตา 90% เป็นทุกวัน และ 82% เป็นมากในช่วงบ่าย-เย็น สอดคล้องกับการที่ตาทำงานสะสมมาทั้งวัน และหลังจากแก้ไขค่าสายตาด้วยแว่นที่ถูกต้อง ผู้ป่วย 100% มีอาการปวดหัวดีขึ้น

งานวิจัยของ Wajuihian SO. ที่ตีพิมพ์ใน PMC (2024) ซึ่งศึกษากลุ่มตัวอย่างในคลินิกตา พบว่าสายตาเอียงแบบ ATR (เอียงตามแนวขวาง) และสายตายาวเล็กน้อย มีความสัมพันธ์กับอาการปวดหัวสูงที่สุด โดยเฉพาะปวดบริเวณหน้าผากและรอบดวงตา

เมื่อไหร่ควรมาตรวจวัดสายตา?

หากคุณมีอาการเหล่านี้ ควรนัดตรวจวัดสายตาโดยเร็ว อย่าปล่อยทิ้งไว้เพราะการใช้ตาหนักโดยที่ค่าสายตายังไม่ถูกแก้ไข อาจทำให้ค่าสายตาแย่ลงเร็วขึ้นได้

• ปวดหัวหน้าผากบ่อย โดยเฉพาะช่วงบ่าย-เย็น
• ปวดหัวหลังใช้คอมพิวเตอร์ อ่านหนังสือ หรือดูโทรศัพท์นาน
• ต้องหรี่ตาหรือบีบตาเวลามองของในระยะต่างๆ
• รู้สึกตาล้า เคืองตา น้ำตาไหลบ่อยโดยไม่มีสาเหตุ
• อ่านหนังสือแล้วต้องถือห่างออกไปเรื่อยๆ (อายุ 40+)
• ปวดคอและไหล่ร่วมกับปวดหัวหลังอ่านหนังสือ

ทำไมปวดมากขึ้นเรื่อยๆ ตลอดวัน? เรื่องของ "พลังงานสำรองในการเพ่ง"

นี่คือเรื่องที่หลายคนไม่เคยได้ยิน แต่อธิบายได้ชัดเจนมากว่า ทำไมคนเดียวกัน ตื่นเช้ามาไม่ปวดหัว แต่พอบ่ายสองก็ปวดทนไม่ไหว

การที่ตาโฟกัสหรือ AccommodateAccommodation คือการที่กล้ามเนื้อวงกลมในดวงตา (Ciliary muscle) หดตัวเพื่อเปลี่ยนความโค้งของเลนส์ตา ทำให้โฟกัสในระยะต่างๆ ได้ กระบวนการนี้ใช้ ATP เป็นเชื้อเพลิง ไม่ใช่แค่กล้ามเนื้อทำงาน — แต่สมองต้องประมวลผลและใช้พลังงานในรูป ATP ไปด้วยพร้อมกัน งานวิจัยพบว่าสมองมนุษย์ใช้ ATP วันละกว่า 25 โมล ซึ่งนับเป็นอวัยวะที่กินพลังงานมากที่สุดในร่างกาย

ง่ายๆ คือ ร่างกายมี "พลังงานสำรองในการเพ่ง" อยู่จำนวนหนึ่ง ถ้าค่าสายตาไม่ถูกต้อง ตาต้องออกแรงพิเศษทุกครั้งที่โฟกัส แบตก็หมดเร็วกว่าปกติ พอพลังงานสำรองหมด สมองและกล้ามเนื้อรอบดวงตาก็ส่งสัญญาณ "ล้าแล้ว" ออกมาเป็นอาการปวดหัว

งานวิจัยด้านการเพ่ง (Accommodative Insufficiency) ตาม AOA Clinical Guidelines: Care of the Patient with Accommodative and Vergence Dysfunction (2023) พบว่าผู้ที่มีปัญหาสายตาที่ยังไม่ได้รับการแก้ไขนั้นสามารถโฟกัสได้ชั่วคราว แต่ต้องออกแรงมากจนเกิด Asthenopia ซึ่งอาการจะเป็นมากขึ้นตามระยะเวลาการใช้งาน ไม่ใช่ปวดตั้งแต่ต้น

😴 นอนน้อย = เติมน้ำมันไม่เต็ม

กล้ามเนื้อปรับโฟกัส (Ciliary muscle) ต้องการการนอนหลับเพื่อฟื้นตัวและซ่อมแซม เหมือนรถที่ต้องเติมน้ำมันในตอนกลางคืน ถ้านอนไม่พอ รถก็ออกถนนโดยที่ถังน้ำมันยังไม่เต็ม — วันนั้นก็จะปวดหัวเร็วกว่าปกติมาก

นอกจากนี้ งานวิจัยด้าน Brain Fatigue ยังพบว่าการอดนอนทำให้ AstrocyteAstrocyte คือเซลล์ในสมองที่ทำหน้าที่ส่งกลูโคสไปเลี้ยงเซลล์ประสาท เมื่ออดนอน Astrocyte ทำงานได้ลดลง ทำให้การส่งพลังงานในสมองไม่มีประสิทธิภาพ ทำงานลดลง ส่งผลให้การส่งกลูโคสเป็นเชื้อเพลิงให้เซลล์ประสาทในสมองไม่มีประสิทธิภาพเพียงพอ ยิ่งทำให้ threshold ของความปวดหัวต่ำลง ปวดง่ายขึ้น

งานวิจัยของ Wong-Riley MTT ("Energy metabolism of the visual system", Eye and Brain, 2010) และ Del Moro L. และคณะ (J Pain, 2022) ชี้ว่าสมองมนุษย์ใช้กลูโคสเป็นเชื้อเพลิงหลัก แม้จะมีน้ำหนักเพียง 2% ของร่างกาย แต่กินกลูโคสไปถึง 25% ของกลูโคสทั้งหมดที่ร่างกายใช้ และในสมองนั้น ระบบการมองเห็น (Visual System) ถูกจัดอยู่ในกลุ่มที่ใช้พลังงานสูงที่สุด งานวิจัยวัดค่าได้ว่าระดับกลูโคสใน Visual Cortex ลดลงทันทีระหว่างการมองเห็นที่ต้องประมวลผลหนัก และเมื่อพลังงานในพื้นที่นั้นไม่เพียงพอ จะเกิดความผิดปกติของ Neurotransmitter นำไปสู่อาการปวดหัว

ปวดหัวบ่อย ลองถามตัวเองก่อนว่า "ตาเป็นเหตุหรือเปล่า?"

ปวดหัวจากสายตาเป็นเรื่องที่พบบ่อยมาก แต่มักถูกมองข้ามเพราะไม่รู้ว่าเชื่อมโยงกัน หากคุณปวดหัวบ่อย โดยเฉพาะช่วงบ่าย-เย็น หรือหลังใช้งานตานาน การตรวจวัดสายตาอย่างละเอียดอาจเป็นคำตอบที่คุณตามหา

ที่ Optical X Vision Care Center เราตรวจวัดสายตาอย่างละเอียดด้วยเครื่องมือมาตรฐาน ห้องตรวจยาว 6 เมตร และ Trial lens สำหรับเลนส์โปรเกรสซีฟกว่า 60 ชิ้น ให้คุณได้ลองก่อนตัดสินใจ — นัดตรวจได้ทาง LINE @opxrv หรือโทร 092 989 7447

แหล่งอ้างอิง: Wajuihian SO. (2024). Correlations between Headaches and Refractive Errors. PMC/NCBI. · Lajmi H. et al. (2021). Headache associated with refractive errors. Revue Neurologique, 177(8). · AOA Clinical Guidelines (2023). Care of Patient with Accommodative and Vergence Dysfunction. · Del Moro L. et al. (2022). Migraine, Brain Glucose Metabolism and the Neuroenergetic Hypothesis. J Pain. · National Eye Institute (2023). Refractive Errors. NIH.gov. · International Headache Society (2018). ICHD-3 Classification. Cephalalgia.