มือใหม่ใส่เลนส์โปรเกรสซีฟครั้งแรกควรรู้อะไรบ้าง

เคยสงสัยไหมครับ ทำไมบางคนใส่แว่นโปรเกรสซีฟได้ แต่บางคนใส่ไม่ได้เลย บางครั้งเราหวังว่าแว่นโปรเกรสซีฟจะช่วยแก้ปัญหาสายตาให้เราได้ แต่พอตัดมาใช้จริงกลับผิดหวัง เสียดายเงินที่จ่ายไป ทั้งที่ในความเป็นจริง คนส่วนใหญ่ที่ตัดสินใจลองกลับปรับตัวได้อย่างราบรื่นโดยแทบไม่มีปัญหาอะไรเลย จากข้อมูลของทีมช่างแว่น Evershine Optical สิงคโปร์ ซึ่งผ่านมือฟิตติ้งเลนส์โปรเกรสซีฟมาแล้วนับพันคู่ อัตราความสำเร็จอยู่ที่ระดับสูงกว่า 95%

คำถามที่น่าสนใจกว่าคือ แล้วทำไมยังมีคนอีกกลุ่มหนึ่งที่ใส่แล้วมึนหัว มองพร่า หรือปรับตัวไม่ไหวจนต้องถอดทิ้ง? คำตอบส่วนใหญ่ไม่ได้อยู่ที่ตัวเลนส์โปรเกรสซีฟเลย แต่อยู่ที่ขั้นตอนการฟิตติ้งและปัจจัยเฉพาะตัวของแต่ละคนมากกว่า บทความนี้จึงรวบรวมมาเป็นเช็กลิสต์ 9 ข้อ ให้คุณลองไล่เช็กดูว่าตัวเองหรือแว่นที่กำลังจะตัดเข้าข่ายข้อไหนบ้าง ก่อนที่จะเสียเงินไปแล้วผิดหวังทีหลัง

เช็กลิสต์ 9 ข้อ: ทำไมคุณอาจใส่เลนส์โปรเกรสซีฟไม่ได้

• 1
  ไม่ได้ลองเลนส์เดโมก่อนตัดจริง — ข้อนี้สำคัญมากครับ เพราะการได้ลองเลนส์โปรเกรสซีฟตัวจริงก่อนตัดสินใจจะช่วยให้คุณเห็นภาพว่าเมื่อตัดออกมาใช้งานจริงแล้วเป็นอย่างไร ไม่ใช่แค่ฟังคำอธิบายเฉยๆ
• 2
  ไม่ได้รับการสอนวิธีใส่อย่างถูกต้อง — เลนส์โปรเกรสซีฟแบ่งออกเป็น 3 โซนหลัก ลูกค้าจำเป็นต้องทำความเข้าใจโครงสร้างของเลนส์ใหม่และเรียนรู้วิธีมองผ่านแต่ละโซนให้ถูกวิธี โดยเฉพาะเวลามองพื้นและเวลาเดิน
• 3
  ตำแหน่งฟิตติ้งคลาดเคลื่อน — เลนส์ถูกวางในกรอบไม่ตรงกับจุดศูนย์กลางสายตาของผู้ใส่ ทำให้แต่ละโซนมองเห็นไม่อยู่ในตำแหน่งที่ควรเป็น ถ้าตำแหน่งสูงเกินไปจะทำให้มองระยะไกลไม่ชัดแต่มองใกล้ดี ในทางกลับกัน ถ้าตำแหน่งต่ำเกินไปจะมองระยะไกลได้ดีแต่มองใกล้ไม่ชัดเลย
• 4
  กรอบแว่นขยับหรือหลวมระหว่างวัน — เมื่อกรอบเลื่อนตำแหน่งแม้เพียงเล็กน้อย ผู้ใส่จะเผลอมองผ่านโซนที่ผิดโดยไม่รู้ตัว และยิ่งเป็นผู้ใส่ครั้งแรกอาจสับสนตลอดเวลา เพราะแว่นโปรเกรสซีฟเมื่อหลวมเมื่อไร ทุกโซนจะถูกเลื่อนตำแหน่งไปพร้อมกันหมด
• 5
  ค่าสายตาที่วัดไว้ไม่แม่นยำพอ — ต่อให้เลนส์ฟิตสมบูรณ์แบบเพียงใด หากตัวเลขค่าสายตาคลาดเคลื่อนไปแม้เพียงหนึ่งสเต็ป ก็ยังมองไม่ชัดหรือปวดตาได้เช่นเดิม
• 6
  เริ่มใส่ครั้งแรกตอนอายุมากพร้อมค่ากำลังมองใกล้ (Addition) สูง — คนที่เริ่มใส่เลนส์โปรเกรสซีฟตอนมีค่า Addition +1.00 (ช่วงอายุประมาณ 39-42 ปี) กับคนที่เริ่มใส่ตอนมีค่า Addition +2.00 (ช่วงอายุประมาณ 48-52 ปี) จะสัมผัสความเหวี่ยงของภาพต่างกันมาก คนที่เริ่มใส่ตอน Add +2.00 จะเจอภาพเหวี่ยงมากกว่าคนที่ Add เพียง +1.00 ถึงประมาณสองเท่า เพราะยิ่งค่า Addition สูงขึ้นเท่าไร ความบิดเบี้ยว (Distortion) รอบขอบเลนส์ยิ่งเพิ่มตามไปด้วยอย่างเลี่ยงไม่ได้
• 7
  ไม่เคยผ่านการใส่แว่นมาก่อนเลย — โดยเฉพาะผู้ที่ใส่คอนแทคเลนส์มาตลอดชีวิต คนกลุ่มนี้มักไม่ชอบความรู้สึกที่มีสิ่งใดมาวางอยู่บนใบหน้า เพราะรู้สึกว่าตัวแว่นหนักและน่ารำคาญ จึงต้องเรียนรู้สองเรื่องพร้อมกันคือความรู้สึกของการมีแว่นคาบนจมูก และวิธีมองผ่านหลายโซนในเลนส์เดียวกัน
• 8
  ได้เลนส์ที่ออกแบบมาผิดจุดประสงค์ — เช่น คนที่นั่งจ้องคอมพิวเตอร์ทั้งวันแต่กลับได้เลนส์โปรเกรสซีฟทั่วไปที่เหมาะกับการใช้โน้ตบุ๊กเป็นหลัก เมื่อได้เลนส์ที่ไม่ตรงกับลักษณะการใช้ชีวิตของตัวเอง ต่อให้จ่ายแพงแค่ไหนหรือเลือกรุ่นท็อประดับหลักแสนก็ยังใช้แล้วไม่สบายอยู่ดี
• 9
  สายตาสั้นและสายตายาวหักล้างกันพอดี — คนกลุ่มนี้มักรู้สึกสบายตากว่าเมื่อถอดแว่นออก ยกตัวอย่างเช่น หากคุณมีสายตาสั้น -2.00 และมีค่าสายตายาวตามอายุ +2.00 ตัวเลขทั้งสองจะหักล้างกันพอดีจนเหลือ 0 เวลาถอดแว่นจึงไม่ต้องใช้กำลังชดเชยใดๆ เลย และความคมชัดกว้างขวางของภาพที่มองด้วยตาเปล่านั้น แม้แต่เลนส์โปรเกรสซีฟราคาแพงที่สุดในโลกก็ยังเทียบไม่ได้สำหรับคนกลุ่มนี้ครับ

Optical X อธิบาย Addition กับความกว้างของโซนและ Distortion

ที่ค่าสายตายาวใกล้ +1.00 พื้นที่ภาพบิดเบี้ยวด้านข้างจะเป็นเพียงเฉดอ่อนๆ เท่านั้น สะท้อนว่าความบิดเบี้ยวโดยรวมยังต่ำมาก และโซนมองใกล้จะกว้างที่สุดในบรรดาค่า Addition ทั้งหมด แต่เมื่อขยับขึ้นไปที่ +2.00 โซนภาพบิดเบี้ยวจะรุนแรงขึ้นอย่างเห็นได้ชัด และโซนอ่านหนังสือจะแคบลงราว 30% จากค่า +1.00 ส่วนที่ +3.00 ซึ่งเป็นค่าสายตายาวสูงสุด ยิ่งเพิ่มค่า Addition มากเท่าไร ก็ยิ่งเจอความบิดเบี้ยวที่รุนแรงขึ้นและโซนอ่านหนังสือที่แคบลงตามไปด้วยครับ

ทางแก้ของเรื่องนี้คือการอัปเกรดไปใช้เลนส์รุ่นที่สูงขึ้น เพราะเลนส์รุ่นสูงจะช่วยขยายความกว้างของแต่ละโซนได้ ยิ่งรุ่นสูง ภาพยิ่งกว้างและเหวี่ยงน้อยลง อย่างไรก็ตาม ความกว้างของแต่ละโซนที่ได้จะแตกต่างกันไปตามค่าสายตาของแต่ละคน จึงไม่มีตัวเลขตายตัวที่ใช้ได้กับทุกคน

รากของปัญหาหลายครั้งเกิดจากความเข้าใจผิดที่ว่าเลนส์โปรเกรสซีฟตัวเดียวเป็นเลนส์ครอบจักรวาลที่จะทำทุกอย่างได้อย่างสมบูรณ์แบบในทุกสถานการณ์ พอความคาดหวังไม่ตรงกับสิ่งที่เลนส์ทำได้จริง ความผิดหวังก็ตามมาแทบจะทันที ด้วยเหตุนี้ ทีมงานที่ Optical X จึงให้ความสำคัญกับการซักถามไลฟ์สไตล์ลูกค้าอย่างละเอียดก่อนจะสั่งตัดเลนส์โปรเกรสซีฟทุกครั้ง หากคุณใช้จอคอมพิวเตอร์ตั้งโต๊ะเป็นหลัก เลนส์ที่คุณต้องการอาจเป็นเลนส์เฉพาะสำหรับคอมพิวเตอร์เท่านั้น ไม่ใช่เลนส์โปรเกรสซีฟทั่วไปด้วยซ้ำ หากคุณแวะมาแค่อยากได้แว่นสักคู่แต่กลับถูกถามคำถามมากมาย อย่าเพิ่งรำคาญ เพราะขั้นตอนนี้คือหัวใจของการเลือกเลนส์ที่จะใช้งานได้จริง

ยกตัวอย่างให้เห็นภาพ — นักบัญชีที่ใช้จอคอมพิวเตอร์ทั้งหมด 3 จอ คือจอโน้ตบุ๊กหนึ่งจอ และจอ PC ต่อเพิ่มอีกสองจอ นั่งจ้องหน้าจอเหล่านี้แทบทั้งวัน หากได้รับเลนส์โปรเกรสซีฟทั่วไปแทนที่จะเป็นเลนส์เฉพาะสำหรับออฟฟิศ (Office Progressive) แทบจะผิดหวังแน่นอน เพราะเลนส์โปรเกรสซีฟทั่วไปถูกออกแบบมาให้เหมาะกับการมองจอโน้ตบุ๊กเพียงจอเดียวเป็นหลัก ลองนึกภาพตามนะครับ เวลาคุณมองจอโน้ตบุ๊ก คุณมักจะมองลงไปแถวกึ่งกลางของเลนส์โดยธรรมชาติ ซึ่งพอดีกับโซนที่ออกแบบไว้สำหรับระยะกลาง อีกทั้งจอโน้ตบุ๊กเองก็มักอยู่ต่ำกว่าระดับสายตาอยู่แล้ว

แต่ในทางกลับกัน หากใช้จอ PC ตั้งโต๊ะ พฤติกรรมตามธรรมชาติของคนเราคือตั้งศีรษะตรงและมองผ่านเลนส์ส่วนบน ซึ่งเป็นโซนที่ถูกออกแบบไว้สำหรับมองระยะไกล ในขณะที่โซนกลางของเลนส์โปรเกรสซีฟอยู่บริเวณกึ่งกลางเลนส์เท่านั้น วิธีเดียวที่จะทำให้ภาพหน้าจอคมชัดคือต้องแหงนหน้าขึ้นเพื่อใช้ส่วนกลางของเลนส์มอง จุดอ่อนถัดมาคือโซนกลางที่ค่อนข้างแคบ จากที่เคยมองเห็นได้เต็มหน้าจอ พื้นที่ที่ยังคมชัดจะเหลือเพียงประมาณ 30% ของหน้าจอเท่านั้น สรุปง่ายๆ คือการใช้เลนส์โปรเกรสซีฟทั่วไปกับจอ PC ตั้งโต๊ะจะทำให้การทำงานแต่ละวันลำบากขึ้นอย่างชัดเจนครับ

Zeiss Vision Care อธิบายไว้ว่าอย่างไร

"ผู้สวมเลนส์โปรเกรสซีฟเป็นครั้งแรกอาจต้องใช้เวลาพักหนึ่งกว่าจะคุ้นชิน แต่ไม่ต้องวิตกจนเกินไป เพราะเลนส์โปรเกรสซีฟยุคใหม่มีอัตราความสำเร็จที่สูงมากอยู่แล้ว"

สาเหตุที่ต้องใช้เวลาปรับตัวคือ ดวงตาและสมองต้องเรียนรู้กำลังหักเหแสงที่ต่างกันในแต่ละจุดของเลนส์แผ่นเดียว ลองนึกภาพเวลาเดินขึ้นบันได สายตาจะมองผ่านส่วนล่างของเลนส์โดยอัตโนมัติ ซึ่งส่วนล่างของเลนส์นั้นทำหน้าที่เหมือนแว่นขยาย เป็นโซนที่ถูกปรับไว้สำหรับระยะอ่านหนังสือประมาณ 40 เซนติเมตรเท่านั้น ในขณะที่บันไดจริงอยู่ไกลกว่านั้นมาก ภาพที่เห็นจึงบิดเบี้ยวไปบ้างในช่วงแรก เพราะคุณกำลังเอาแว่นขยายไปมองพื้นนั่นเอง

ข่าวดีคือสมองมนุษย์ปรับตัวเก่งกว่าที่คิด ภายในเวลาไม่นานมันจะเรียนรู้เอง เช่น เมื่อเดินขึ้นบันได ผู้ใส่จะก้มหน้าลงเล็กน้อยโดยไม่รู้ตัวเพื่อมองผ่านโซนที่เหมาะสมที่สุด

สิ่งที่พบเจอได้บ่อยระหว่างช่วงปรับตัวมีตั้งแต่ภาพเบลอนุ่มๆ (Soft Focus) รอบขอบเลนส์ ไปจนถึงการต้องขยับศีรษะแทนการกลอกตาบ่อยขึ้น โดยเฉพาะเวลามองใกล้ เพราะโซนมองใกล้อยู่ต่ำกว่าโซนมองไกลเสมอ กล่าวโดยรวมคือต้องใช้เวลาทำความคุ้นเคยกับ "แผนที่" ของเลนส์ใหม่ ว่าจุดไหนมองใกล้ชัด จุดไหนต้องใช้มองไกล

เรื่องเหล่านี้เป็นปรากฏการณ์ปกติที่จะจางหายไปเองเมื่อเวลาผ่านไป คำแนะนำหลักคือใส่เลนส์คู่ใหม่ต่อเนื่องทุกวันตั้งแต่เริ่ม ไม่ต้องกลัวว่าอายุจะเป็นอุปสรรค เพียงแต่ยิ่งเริ่มเร็วก็มักจะยิ่งปรับตัวง่ายกว่า

ที่ Optical X เรามีเวิร์กช็อปสอนวิธีใส่เลนส์โปรเกรสซีฟให้ถูกต้องโดยเฉพาะ เพื่อให้ลูกค้าทุกท่านมั่นใจได้ว่าจะได้แว่นที่เข้าใจการใช้ชีวิตของคุณจริงๆ มากกว่าที่คุณจะต้องไปทำความเข้าใจแว่นเอง

สมองมนุษย์ปรับตัวกับการมองเห็นแบบใหม่ได้ไกลแค่ไหน

มีการทดลองทางจิตวิทยาที่น่าสนใจเรื่องขีดจำกัดของการปรับตัวของระบบสายตามนุษย์ นักวิจัยจ้างนักศึกษามหาวิทยาลัยกลุ่มหนึ่งให้สวมแว่นตาชนิดพิเศษตลอดเวลาที่ตื่นอยู่ ตั้งแต่ลืมตาตื่นนอนไปจนถึงเข้านอน แม้แต่ตอนอาบน้ำก็ต้องสวมไว้

กลุ่มควบคุมได้สวมเลนส์ใสธรรมดาไม่มีค่าสายตา ส่วนกลุ่มทดลองต้องสวมแว่นที่กลับภาพโลกทั้งหมด บนกลายเป็นล่าง ซ้ายกลายเป็นขวา ผลลัพธ์คือกลุ่มทดลองแทบใช้ชีวิตปกติไม่ได้ เดินเซ ทรงตัวไม่อยู่ ปวดหัว ตาล้า คลื่นไส้ วิงเวียน ลายมือเสีย อ่านหนังสือ กินข้าว พิมพ์งาน หรือแม้แต่เดินก็ทำได้ยากขึ้น อาการเหล่านี้อยู่นานราว 3 สัปดาห์ก่อนที่ทุกคนจะปรับตัวได้อย่างน่าทึ่ง และเมื่อถอดแว่นออกกลับสู่โลกปกติ อาการเดิมก็ย้อนกลับมาอีกครั้งช่วงสั้นๆ แต่คราวนี้ใช้เวลาแค่ 3 วันเท่านั้น สั้นกว่ารอบแรกมาก

อายุก็มีผลต่อความเร็วในการปรับตัวเช่นกัน คนอายุ 20 มักปรับตัวเร็วกว่าคนอายุ 30 คนอายุ 30 ก็มักปรับตัวเร็วกว่าคนอายุ 40 และคนอายุ 40 ก็มักปรับตัวเร็วกว่าคนอายุ 50 เพราะความยืดหยุ่นของระบบประสาทลดลงตามวัยที่เพิ่มขึ้นในแต่ละทศวรรษ ผู้สูงวัย 70 ปีที่มีปัญหาสายตาจากโรคจอประสาทตาร่วมด้วยจึงอาจเจอความท้าทายมากกว่าคนทั่วไป เพราะไม่มีทางลัดให้มองเห็นชัดเจนขึ้นทันทีอย่างที่หวัง

ปัจจัยที่มักทำให้ปรับตัวยากขึ้นไปอีกคือประวัติเมารถเมาเรือ หรือภาวะเกี่ยวกับการทรงตัวอย่างโรคมีเนีย (Meniere's disease) แม้แต่คนวัย 40 ที่ไม่มีปัญหาสุขภาพเหล่านี้ก็ยังพบความยากลำบากในการปรับตัวครั้งแรกได้อยู่ดี

อ้างอิง: Shamir Autograph III, Official Product Page | เรียบเรียงจากประสบการณ์จริงของ Evershine Optical สิงคโปร์ และเคสจริงจาก Optical X