มาสรุปสาระเกร็ดความรู้เรื่องตาจากจักษุแพทย์ชาวญี่ปุ่น Dr. Rui Hiramatsu ผู้เชี่ยวชาญโรคตาที่ดูแลผู้ป่วยกว่า 100,000 คน เจ้าของหนังสือขายดีอันดับ 1 ในญี่ปุ่นด้านสุขภาพตา
วันนี้ผมจะมาเล่าเรื่องของเพื่อนผมเองครับ
เกิดขึ้นเมื่อสิบปีที่แล้ว ตอนนั้นเพื่อนผมอายุ 20 กว่าเอง แล้วก็เริ่มมีเรื่องแปลกๆ เกิดขึ้นภายในแค่สองเดือน — ขับรถแล้วชนบ่อยขึ้น กะระยะผิด เดินสะดุดขอบโต๊ะที่บ้านบ้าง ซึ่งตอนแรกก็ไม่ได้คิดอะไรมากหรอกครับ คิดแค่ว่าบางทีเราก็ไม่ระวังตัวเท่านั้นเอง
แต่พอมันเกิดขึ้นบ่อยขึ้นเรื่อยๆ ก็เริ่มรู้สึกว่าไม่ปกติแล้ว มีคนแนะนำให้ไปตรวจกับจักษุแพทย์ พอไปถึงก็เล่าอาการตามที่เป็น หมอฟังแล้วให้ทำ การทดสอบลานสายตา (Visual Field Test) เลย
ผลที่ได้คือ… เป็นต้อหิน ทั้งที่อายุแค่ 20 กว่า เจ้าตัวไม่รู้เรื่องเลยนะครับว่าเป็นต้อหิน เพราะมองเห็นชัดดี ไม่มีอาการเจ็บหรือมัวอะไรทั้งนั้น
"ไม่มีใครคิดว่าตัวเองเป็นต้อหิน เพราะมันไม่เจ็บ ไม่มัว ไม่แดง — มันแค่ทำให้คุณกะระยะผิด แล้วคุณก็โทษความไม่ระวังตัวของตัวเอง"
คุณหมอบอกว่าอายุขนาดนี้เป็นต้อหินนั้นไม่ปกติ สุดท้ายก็ตรวจพบว่ามาจาก กรรมพันธุ์ เพราะคุณพ่อที่บ้านสายตาสั้นมากพันกว่า ซึ่งคนที่สายตาสั้นสูงมีความเสี่ยงต้อหินสูงกว่าคนทั่วไปอยู่แล้ว แต่ถ้าไม่รู้ ก็ป้องกันไม่ได้ครับ
ความเสี่ยงกรรมพันธุ์ที่คนมักมองข้าม — ถ้าพ่อหรือแม่เป็นต้อหิน ความเสี่ยงของคุณสูงกว่าคนทั่วไปถึง 4–9 เท่า แต่ปัญหาคือคนส่วนใหญ่ไม่รู้ว่าพ่อแม่เป็น หรือรู้แต่ไม่รู้ว่าต้องทำอะไร
และมีอีกเรื่องที่ซับซ้อนกว่านั้นในเคสนี้ครับ — เพื่อนผมทำ เลสิค (LASIK) ไปด้วย ซึ่งคนที่ทำเลสิคจะวัดความดันตาได้ยาก เพราะเลสิคทำให้กระจกตาบางลง เครื่องวัดความดันตาวัดโดยใช้แรงกดกระจกตา — กระจกตาบาง = ค่าที่อ่านได้ต่ำกว่าความจริง แปลว่าความดันตาที่อันตรายอาจถูกอ่านว่า "ปกติ" ไปเลย ถ้าหมอไม่รู้ประวัติและไม่ใช้วิธีวัดแบบพิเศษ
ต้อหินคืออะไร — อธิบายให้เข้าใจใน 30 วินาที
ในลูกตาของคุณมีน้ำหล่อเลี้ยงอยู่ตลอดเวลา น้ำนี้ต้องไหลเข้าออกสม่ำเสมอเหมือนระบบน้ำในอพาร์ทเมนต์ แต่ในต้อหิน ท่อระบายน้ำอุดตัน ความดันในตาสูงขึ้นเรื่อยๆ จนกดทับเส้นประสาทตา — เปรียบง่ายๆ คือ สายเคเบิลที่ส่งภาพจากตาไปสมองถูกบีบทีละเส้น จนขาด
ความต่างจากโรคตาอื่นที่ต้องรู้: ต้อกระจกทำให้มองเห็นมัว แต่ผ่าตัดแล้วกลับมาดีได้ ต้อหินแตกต่างกันตรงนี้ — เซลล์ประสาทที่ตายแล้ว ไม่มีวันฟื้น
ตัวเลขที่ต้องรู้:
- ผู้ป่วยต้อหินทั่วโลก 80 ล้านคน — มากกว่าประชากรไทยทั้งประเทศ
- ใน 10 คน มี 9 คนที่ไม่รู้ตัวว่าเป็นต้อหิน
- ต้อหินคือ สาเหตุอันดับ 2 ของการตาบอดถาวรทั่วโลก
- คนไทยสายตาสั้นมากมีความเสี่ยงสูงกว่าค่าเฉลี่ยโลก
เช็กตัวเองก่อน — คุณอยู่ในกลุ่มเสี่ยงไหม?
- 1อายุ 40 ปีขึ้นไป — ช่องระบายน้ำในตาเสื่อมลงตามอายุ ทุก 10 ปีความเสี่ยงเพิ่มขึ้นเป็นเท่าตัว
- 2มีพ่อ แม่ พี่น้องเป็นต้อหิน — ความเสี่ยงสูงกว่าคนทั่วไปถึง 4–9 เท่า พันธุกรรมมีผลมาก
- 3สายตาสั้นมาก (เกิน -6.00) — ลูกตายาวกว่าปกติ เส้นประสาทตาบางและเปราะกว่า
- 4ใช้ยา Steroid ต่อเนื่อง — ยาหยอดตา ยากิน หรือยาสูดพ่น ล้วนอาจทำให้ความดันตาสูงได้โดยไม่รู้ตัว
ต้อหิน 2 แบบ — อันตรายต่างกันคนละโลก
| ต้อหินมุมเปิด | ต้อหินมุมปิดเฉียบพลัน | |
|---|---|---|
| พบบ่อยแค่ไหน | 90% ของผู้ป่วย | 10% แต่อันตรายกว่า |
| รู้สึกได้ไหม | ไม่รู้สึกอะไรเลย จนสายมาก | ปวดตาจัด ปวดหัวรุนแรง ตาแดง คลื่นไส้อาเจียน |
| เวลาที่มี | หลายปี — ถ้าตรวจเจอยังทัน | 24 ชั่วโมง — หลังนั้นอาจสาย |
| ต้องทำอะไร | ตรวจสม่ำเสมอ รักษาต่อเนื่อง | ไปห้องฉุกเฉินทันที ไม่รอเช้า |
ต้อหินมุมปิดเฉียบพลัน (Acute Angle-Closure Glaucoma) — สัญญาณที่มักถูกเข้าใจผิดว่าเป็นไมเกรนหรือโรคกระเพาะ: ความดันในลูกตาที่พุ่งสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว (จากปกติ 10–21 mmHg อาจพุ่งถึง 40–80 mmHg) ไปกระตุ้นเส้นประสาทเวกัส ทำให้เกิดอาการทั่วร่างกายร่วมด้วย ไม่ใช่แค่ที่ตา ได้แก่ ปวดหัวรุนแรง คลื่นไส้ อาเจียน ปวดตาร้าวไปขมับหรือหน้าผาก ตาแดง เห็นแสงไฟมีรัศมี (Halo) รอบดวงไฟ และตามัวลงอย่างรวดเร็ว บางเคสรุนแรงจนผู้ป่วยเข้าใจผิดว่าเป็นไมเกรนหรือปัญหากระเพาะ แล้วไปพบแพทย์ผิดแผนก ทำให้เสียเวลาทองไปโดยเปล่าประโยชน์ — ถ้ามีอาการเหล่านี้ร่วมกัน ต้องรีบไปห้องฉุกเฉินภายในไม่กี่ชั่วโมง เพราะความดันตาที่สูงค้างไว้จะทำลายเส้นประสาทตาถาวรได้อย่างรวดเร็ว
ข่าวดี — ถ้าพบเร็ว ใช้ชีวิตปกติได้ทั้งชีวิต
Dr. Hiramatsu บอกชัดว่า ต้อหินที่พบในระยะแรกรักษาได้ผลดีมาก ด้วย 3 ทางเลือก: ยาหยอดลดความดันตา (หยอดทุกวัน ไม่เจ็บ), เลเซอร์เปิดช่องระบาย (ทำในห้องตรวจ 10 นาที), หรือ ผ่าตัดสร้างช่องใหม่ (กรณีที่ยาไม่พอ) วิธีไหนดีที่สุดขึ้นอยู่กับแต่ละคน แต่ทุกวิธีมีเป้าหมายเดียวกัน — หยุดการสูญเสีย ณ จุดที่อยู่
ความจริงที่หมอญี่ปุ่นพูดซ้ำทุกครั้ง: "ผู้ป่วยที่มาตรวจตาสม่ำเสมอตั้งแต่อายุ 40 แทบไม่มีใครตาบอดจากต้อหินเลย"
คำถามที่คนถามมากที่สุด
จำแค่ 3 ประโยคนี้ แชร์ให้คนที่รักฟังด้วย
① ต้อหินไม่มีอาการ — ตรวจคือวิธีเดียวที่รู้
② อายุ 40 ขึ้นไป หรือมีพ่อแม่เป็นต้อหิน → ตรวจทุกปี
③ ปวดตาฉับพลัน ปวดหัว คลื่นไส้อาเจียน เห็นรุ้งรอบไฟ → ห้องฉุกเฉิน อย่ารอเช้า
มีข้อสงสัยเรื่องสุขภาพตา?
ปรึกษาทัศนมาตรและผู้เชี่ยวชาญเลนส์ที่ Optical X Vision Care Center
ตรวจวัดสายตาโดยผู้เชี่ยวชาญ Riverside Plaza ชั้น 2 กรุงเทพฯ เปิดทุกวัน 11:00–20:00